Lai tạo giống Thanh Long
Quán triệt quan điểm đó, hoạt động khoa học và công nghệ trong những năm qua đạt được những thành tựu quan trọng trên cả 3 mặt: Nâng cao năng lực khoa học, công nghệ; đổi mới cơ chế quản lý và đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng. Đánh giá thành tựu của khoa học và công nghệ trong 5 năm qua, dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XI của Đảng khẳng định: “Hoạt động nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ khoa học, công nghệ được đẩy mạnh. Quản lý khoa học, công nghệ có đổi mới, thực hiện cơ chế tự chủ cho các đơn vị sự nghiệp khoa học, công nghệ. Thị trường khoa học, công nghệ bước đầu được hình thành. Đầu tư cho khoa học, công nghệ được nâng lên”. Dự thảo Báo cáo Chính trị cũng chỉ ra những hạn chế, khuyết điểm: “Khoa học, công nghệ chưa thật sự trở thành động lực thúc đẩy, chưa gắn kết chặt chẽ với mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội. Thị trường khoa học, công nghệ còn sơ khai, chưa tạo sự gắn kết có hiệu quả giữa nghiên cứu với đào tạo và sản xuất kinh doanh. Đầu tư cho khoa học, công nghệ còn thấp, sử dụng chưa hiệu quả. Trình độ công nghệ nhìn chung còn lạc hậu, đổi mới chậm”. Qua nghiên cứu dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XI của Đảng, bản thân thấy rằng dự thảo đã đánh giá một cách khái quát, cô đọng và khá đầy đủ những thành tựu và hạn chế, khuyết điểm trong lĩnh vực phát triển khoa học, công nghệ trong 5 năm qua. Tuy nhiên, việc đánh giá hạn chế, khuyết điểm cần phải nhấn mạnh những vấn đề mấu chốt để thấy được những khâu yếu kém, những bất cập nhất hiện nay để tập trung khắc phục (nếu chỉ đánh giá khái quát chung thì không nêu bật được). Một vấn đề bức xúc hiện nay là do cơ chế quản lý khoa học công nghệ, cơ chế sử dụng kinh phí nhà nước cho hoạt động khoa học, công nghệ còn những bất cập nên kinh phí đầu tư nhiều nhưng sử dụng kém hiệu quả. Thực tế thời gian qua vẫn còn nhiều công trình khoa học tốn kém rất nhiều tiền của nhưng khi nghiệm thu xong không ứng dụng được trong sản xuất, kinh doanh do chất lượng công trình nghiên cứu thấp (mặc dù khi nghiệm thu vẫn đạt loại khá, xuất sắc) hoặc công trình nghiên cứu không sát với yêu cầu thực tiễn. Nhiều cuộc hội thảo khoa học rất tốn kém nhưng không đưa ra được ý tưởng gì rõ ràng (chỉ là những kiến nghị, đề xuất vu vơ), không đem lại hiệu quả gì… Trong khi đó, những người thật sự tâm đắc với khoa học, kể cả những người nông dân với trình độ học vấn có hạn nhưng bằng sự mày mò nghiên cứu từ thực tiễn cuộc sống đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học có giá trị, nhiều sáng kiến phát minh ứng dụng trong thực tiễn có hiệu quả cao. Đây là một sự thật mà chúng ta cần phải suy nghĩ để có những ý tưởng, giải pháp đổi mới việc quản lý khoa học, công nghệ, bảo đảm tính hiệu quả trong việc sử dụng kinh phí đầu tư cho khoa học, công nghệ. Vì vậy trong phần đánh giá hạn chế, khuyết điểm cần bổ sung thêm đánh giá về những bất cập, yếu kém trong cơ chế quản lý, cơ chế sử dụng kinh phí đầu tư cho hoạt động khoa học, công nghệ.
Về chủ trương, giải pháp phát triển khoa học, công nghệ trong nhiệm kỳ tới, dự thảo Báo cáo chính trị đã nêu ra khá đầy đủ những định hướng, cũng như chủ trương, giải pháp để nâng cao hiệu quả của khoa học, công nghệ. Bản thân đồng tình với những chủ trương, giải pháp đó, chỉ xin tham gia một vài ý kiến xung quanh vấn đề về đổi mới cơ chế sử dụng kinh phí nhà nước cho hoạt động khoa học, công nghệ.
Trước hết, phải căn cứ từ thực trạng và xu hướng phát triển kinh tế-xã hội làm cơ sở để định hướng cho phát triển khoa học, công nghệ. Đây là yêu cầu quan trọng hàng đầu bảo đảm cho khoa học, công nghệ gắn với phát triển kinh tế-xã hội. Theo đó, mọi chương trình, đề tài nghiên cứu khoa học, mọi cuộc hội thảo khoa học đều phải xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn và phải quay lại phục vụ thực tiễn đời sống; cần xác định thứ tự ưu tiên phát triển các ngành khoa học, công nghệ trực tiếp phục vụ đòi hỏi của thực tiễn, đáp ứng cao nhất hiệu quả phát triển kinh tế-xã hội.
Thứ hai, phải xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá kết quả các chương trình, đề tài khoa học, công nghệ; đổi mới cách đánh giá, nghiệm thu các công trình khoa học, công nghệ theo hướng lấy hiệu quả ứng dụng thực tế làm căn cứ để đánh giá chất lượng. Đối với những chương trình, đề tài khoa học sử dụng kinh phí của Nhà nước, do Nhà nước hoặc các ngành, địa phương đặt hàng thì các cấp, các ngành phải cân nhắc khả năng ứng dụng, tính toán kinh phí triển khai ứng dụng vào thực tế ngay từ khi lập dự án nghiên cứu; việc quyết toán kinh phí thực hiện đề tài phải trên cơ sở hiệu quả thực tiễn của công trình khoa học đem lại; khắc phục tình trạng nhiều công trình khoa học chỉ đầu tư cho quá trình nghiên cứu, sau khi hoàn thành công trình thì không áp dụng được vào thực tiễn sản xuất và đời sống do không có kinh phí triển khai thực hiện. Mọi cấp, mọi ngành phải cân nhắc không tổ chức những cuộc hội thảo khoa học, không triển khai những công trình nghiên cứu khoa học không gắn với thực tiễn để tập trung đầu tư cho những công trình khoa học có hiệu quả thiết thực hơn, góp phần thúc đẩy kinh tế-xã hội phát triển.
Hoàng Ngân
Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ Kon Tum
Ảnh: Văn Nhiên